 |
 |
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 20 tháng 1 (theo giờ địa phương) đã giơ thanh kiếm nghi lễ (dành cho Chủ tịch) tại buổi “Dạ vũ Tổng tư lệnh” (Commander in Chief Ball) được tổ chức tại Washington D.C., Mỹ, để kỷ niệm lễ nhậm chức của ông. /Reuters·Yonhap |
Ngày 20 (theo giờ địa phương) là tròn một năm kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng và bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai. Trong vòng một năm qua, ông đã phá vỡ bộ máy quan liêu ở Washington, tái định hình trật tự quốc tế và đẩy quyền lực hành pháp lên đến giới hạn cực đoan.
Tờ Financial Times (FT) của Anh đánh giá “365 ngày đầu tiên của Trump 2.0” được đặc trưng bởi việc tái cơ cấu bộ máy quan chức liên bang, tấn công vào tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), tăng cường mạnh mẽ việc trấn áp người nhập cư, chuyển hướng toàn diện chính sách y tế và khoa học, và lạm phát tiếp tục kéo dài trong bối cảnh khủng hoảng chi phí sinh hoạt.
FT phân tích rằng chính sách đối ngoại của Trump nhiệm kỳ hai nghiêng về “can thiệp” chứ không phải “cô lập”. Tổng thống Trump đã đe dọa áp thuế lên hơn 100 quốc gia, và ông đã theo đuổi đường lối can thiệp khi tiến hành không kích Iran, lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, và đe dọa chiếm đoạt Greenland.
Hãng tin Reuters cũng nhận định một năm tái cầm quyền của Tổng thống Trump là “một đợt tấn công chính sách đầy sốc và kinh hoàng”, đồng thời chỉ ra rằng khi bước sang năm thứ hai, ông ngày càng có vẻ ít bị ràng buộc hơn.
Hãng tin AP đánh giá nhiệm kỳ hai của Trump trong một năm qua là “một cuộc thử nghiệm về chuẩn mực và cơ chế kiểm soát”, khi kiểm tra việc thực hiện các “cam kết gây sốc”, và nhận định “một số ý tưởng đã trở thành hiện thực”.
◇ Thuế quan “TACO” của Trump: sức ép khó lường và thuế suất thực tế tăng vọt
Tổng thống Trump ngày 2 tháng 4 năm ngoái đã tuyên bố “Ngày Giải phóng” (liberation day), đồng thời đưa ra các mối đe dọa áp thuế không phân biệt đồng minh hay đối thủ. Tờ Financial Times (FT) gọi phong cách chính sách khó đoán của ông Trump là “TACO” (Trump Always Chickens Out – Trump luôn rút lui vào phút chót). Cách gọi này hàm ý rằng ông chỉ đe dọa rồi lại lùi bước, nhưng các dữ liệu cho thấy ông thực sự đã bóp cò.
Theo dữ liệu của Viện Ngân sách thuộc Đại học Yale (Mỹ), hàng rào thuế quan của Mỹ đã tăng lên mức tương đương thời kỳ Đại Khủng hoảng. Tính đến cuối năm ngoái, thuế suất thực tế bình quân của Mỹ đạt 16,8%, mức cao nhất kể từ những năm 1930.
Hệ quả là nguồn thu từ thuế quan tăng vọt. FT cho biết doanh thu thuế quan đã tăng mạnh từ 7,3 tỷ USD vào tháng 1 năm ngoái lên 27,9 tỷ USD vào tháng 12. Nhật báo The Times của Anh phân tích rằng “Trump quay lại với thuế quan vì điều này đã chứng minh là một nguồn thu hiệu quả”.
◇ Sự phản công của giá cả cảm nhận: khủng hoảng chi phí sinh hoạt qua hình ảnh “bánh Oreo 5 đô la”
Tuy nhiên, các con số kinh tế vĩ mô lại cách xa đời sống của người dân. FT cho biết “giá thực phẩm tăng 0,7% trong tháng 12, ghi nhận mức tăng theo tháng mạnh nhất kể từ năm 2022”. The Times cũng đưa tin giá các mặt hàng thiết yếu như thịt bò (16%) và cà phê (gần 20%) đều tăng.
Một cử tri tại New York (Mỹ) than phiền với Washington Post (WP): “Tôi vẫn phải trả 5 đô la cho một gói bánh Oreo”. Sự xấu đi trong cảm nhận này thể hiện rõ trong các cuộc thăm dò dư luận. Theo khảo sát của AP và Trung tâm Nghiên cứu Dư luận NORC thuộc Đại học Chicago, chỉ 16% cử tri Đảng Cộng hòa cho rằng Tổng thống Trump đã “giúp đỡ rất nhiều” trong việc giải quyết vấn đề chi phí sinh hoạt.
FT nhận định rằng dù lạm phát đã giảm, nhưng đang bị “kẹt” ngay dưới mức 3%, còn thị trường lao động thì rơi vào giai đoạn trì trệ với “ít tuyển dụng, ít sa thải”.
Bất chấp cuộc chiến thuế quan và sự hỗn loạn chính sách, thị trường vẫn phục hồi. FT cho biết chỉ số S&P 500 trên thị trường chứng khoán New York đang tiến sát mức cao kỷ lục, nhưng tốc độ tăng trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump vẫn chậm hơn so với các tổng thống gần đây khác.
◇ Làn sóng sắc lệnh hành pháp: cai trị một người và mở rộng quyền lực
Đặc điểm nổi bật nhất của chính quyền Trump nhiệm kỳ hai là việc vô hiệu hóa sự kiểm soát của Quốc hội và tư pháp thông qua “cai trị bằng sắc lệnh hành pháp”. FT gọi đây là hình thức “cai trị một người”.
Theo The Times, kể từ khi nhậm chức ngày 20 tháng 1 năm ngoái, Tổng thống Trump đã ký 228 sắc lệnh hành pháp. Chỉ có các tổng thống Franklin D. Roosevelt và Herbert Hoover là có số lượng nhiều hơn.
FT thống kê rằng tính cả nhiệm kỳ đầu, trong 5 năm cầm quyền, ông Trump đã ban hành gần 450 sắc lệnh hành pháp, nhiều hơn bất kỳ tổng thống hiện đại nào. AP cũng nhắc lại việc ông ký sắc lệnh vào tháng 9 năm ngoái để đổi tên Bộ Quốc phòng trở lại thành “Bộ Chiến tranh” như trước đây.
◇ Trump: “Đạo đức của tôi là cơ chế kiểm soát duy nhất”
Nhận thức của Tổng thống Trump về sự kiểm soát mang tính thể chế được thể hiện rõ trong cuộc phỏng vấn với New York Times (NYT) và Reuters ngày 8. Trước câu hỏi của NYT về “cơ chế kiểm soát chính trị khi tiến hành tấn công quân sự ở nước ngoài”, ông khẳng định tiêu chuẩn cuối cùng không phải là luật pháp hay hiệp ước, mà là đạo đức của chính bản thân mình.
Reuters nhận xét rằng “ông bị ràng buộc chủ yếu bởi phán đoán của chính mình hơn là bởi các hạn chế mang tính thể chế”.
Về cuộc điều tra hình sự nhằm vào Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell và những tác động kinh tế liên quan, Tổng thống Trump nói với Reuters rằng “tôi không quan tâm”.
◇ Số người nhập cư tử vong và bị giam giữ tăng vọt: tính hai mặt của “thẻ vàng” 1 triệu đô la
Chính sách nhập cư là lĩnh vực chứng kiến những thay đổi cực đoan nhất.
The Times cho biết trong năm 2025, đã có 32 người tử vong khi bị giam giữ bởi Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), đánh dấu một trong những năm chết chóc nhất trong nhiều thập kỷ. FT chỉ ra rằng số lượng người nhập cư không có tiền án tiền sự bị ICE giam giữ đã tăng mạnh.
The Times phân tích rằng phần lớn những người bị trục xuất mang quốc tịch Mexico, Guatemala, Honduras, Venezuela và El Salvador.
Ngược lại, cánh cửa nhập cư vào Mỹ lại rộng mở với những người có tiền. Chính quyền Trump đã thiết lập chương trình “thẻ vàng”, cho phép nhận thị thực thường trú nếu đóng góp 1 triệu USD cho Bộ Thương mại.
◇ “Học thuyết Donroe”: lật đổ Maduro và đe dọa mua Greenland
Đối ngoại của chính quyền Trump nhiệm kỳ hai được gọi là “Học thuyết Donroe” (kết hợp giữa Học thuyết Monroe và tên Trump). FT đánh giá đây là một hình thức can thiệp chủ động mang tính tấn công, vượt ra ngoài chủ nghĩa cô lập.
Ngày 3 vừa qua, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành” Venezuela sau khi đột kích bắt giữ Tổng thống Maduro tại dinh thự và áp giải ông này về New York.
Ngoài ra, ngày 17, ông Trump thông báo sẽ áp thêm 10% thuế từ ngày 1 tháng 2, và nâng lên 25% từ ngày 1 tháng 6, đối với tám quốc gia châu Âu gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan, là những nước đã cử quân tham gia cuộc tập trận chung tại Greenland do Đan Mạch chủ trì mang tên “Chiến dịch Kiên nhẫn Bắc Cực”. Mức thuế này sẽ được duy trì cho đến khi đạt được thỏa thuận về việc “mua lại hoàn toàn và toàn diện” Greenland.
Bên cạnh đó, Tổng thống Trump còn đe dọa sáp nhập Canada thành bang thứ 51 của Mỹ và “giành lại” Kênh đào Panama.
◇ Hoài nghi vaccine và bùng phát bệnh sởi: sự cáo chung của chủ nghĩa bảo thủ và khởi đầu của chủ nghĩa dân tộc Mỹ mới
Trong một năm Trump tái cầm quyền, sự đồng thuận khoa học trên toàn xã hội đã bị phá vỡ và cục diện chính trị thay đổi.
FT cho biết sau khi Robert F. Kennedy Jr. đảm nhiệm chức Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh, các hướng dẫn về vaccine đã thay đổi mạnh mẽ, dẫn đến việc năm ngoái số ca mắc bệnh sởi tăng lên 2.242 ca – mức cao nhất trong 30 năm.
Nhà bình luận Ross Douthat của NYT diễn giải nhiệm kỳ hai của Trump là sự kết thúc của chủ nghĩa bảo thủ và là sự khởi đầu của một chủ nghĩa dân tộc Mỹ mới.
Một năm đầu của nhiệm kỳ Trump 2 khép lại trong nghịch lý về mức độ ủng hộ. FT phân tích rằng “đa số người Mỹ ngày càng cảm thấy bất mãn”, nhưng “dù vậy, Trump vẫn duy trì được sự ủng hộ mạnh mẽ từ nền tảng cử tri của mình”. Theo Reuters cùng ngày, tỷ lệ ủng hộ đối với việc điều hành đất nước của Tổng thống Trump hiện ở mức 41%.
ⓒ "젊은 파워, 모바일 넘버원 아시아투데이"
이 기사의 카테고리는 언론사의 분류를 따릅니다.